Colitis Ulcerosa: wat je moet weten

Colitis Ulcerosa (UC) is een chronische inflammatoire darmziekte (IBD) die uitsluitend de dikke darm treft. Anders dan Ziekte van Crohn blijft de ontsteking beperkt tot de slijmvlieslaag en begint hij vrijwel altijd in het rectum, waarna hij continu naar boven uitbreidt.

UC is een ziekte die behandeling door een MDL-arts vraagt. Dit artikel geeft een patiëntvriendelijke uitleg, geen vervanging voor je medische zorg, wel een naslag voor wat de aandoening is, hoe ze wordt behandeld, en wat je in dagelijks leven kunt doen.

Belangrijk: UC vraagt medische zorg door een MDL-arts. Dit artikel is informatief en bedoeld als aanvulling, niet als vervanging.

Wat is colitis ulcerosa?

Bij UC ontsteekt de bovenste laag van de darmwand (mucosa) van de dikke darm. De ontsteking veroorzaakt zweertjes (ulcera) en bloeding. Karakteristieken:

• Locatie: alleen dikke darm, beginnend in rectum
• Patroon: continu, zonder gezonde stukken tussendoor
• Diepte: alleen mucosa, niet diepere darmwandlagen
• Verloop: chronisch, met afwisselende remissie en flares

UC versus Crohn

Subtypes per uitgebreidheid

UC wordt geclassificeerd op hoe ver de ontsteking reikt:

• Proctitis, alleen rectum
• Linkszijdige colitis, tot aan milt-flexura
• Pancolitis, hele dikke darm

Hoe uitgebreider, hoe vaker en intensiever de symptomen.

Symptomen

Veelvoorkomend

• Bloed bij stoelgang, vaak helder rood, vermengd met slijm
• Diarree met urgentie
• Buikpijn of -krampen, vaak linksonder
• Tenesmus, gevoel van aandrang met onvolledige lediging
• Vermoeidheid
• Verminderde eetlust
• Onbedoeld gewichtsverlies bij langere flare

Bij ernstige flare

• Hoge ontlastingsfrequentie (10+ keer per dag)
• Veel bloedverlies
• Koorts
• Hartkloppingen, duizeligheid (door anemie)
• Toxisch megacolon, zeldzame maar levensbedreigende complicatie

Buiten de darm

• Gewrichtsklachten (artritis)
• Oogontstekingen (uveïtis)
• Huidaandoeningen (erythema nodosum)
• Galwegontsteking (PSC, primair scleroserende cholangitis)

Diagnose

Vergelijkbaar met Crohn, met enkele specifieke tests:

• Bloedonderzoek: ontstekingsmarkers, anemie
• Calprotectine in ontlasting, verhoogd
• Ontlastingsonderzoek: uitsluiten van infecties (zie ontlastingsonderzoek)
• Coloscopie met biopten, gouden standaard; zie coloscopie
• Soms beeldvorming bij twijfel

Behandeling

Door MDL-arts gestuurd. Doel: remissie bereiken en behouden.

Medicatie

• Aminosalicylaten (mesalazine), eerste keuze bij milde tot matige UC
• Corticosteroïden (prednison, budesonide), voor flares, niet voor onderhoud
• Immunosuppressiva (azathioprine, 6-MP), voor onderhoud
• Biologicals (infliximab, adalimumab, vedolizumab, ustekinumab), bij matige tot ernstige UC
• JAK-remmers (tofacitinib, upadacitinib), nieuwere klasse

Toedieningsvormen

Bij proctitis vaak rectale medicatie (zetpillen, klysma's) effectief. Bij uitgebreidere ziekte oraal of intraveneus.

Chirurgie

Bij medicatie-resistente of ernstige UC kan colectomie (verwijdering van dikke darm) overwogen worden. Anders dan bij Crohn kan UC daarmee functioneel "genezen" worden, al heeft het zijn eigen impact op leven (stoma of ileo-anale pouch).

Leefstijl: wat je zelf kunt doen

Voeding

Net als bij Crohn: geen één-dieet werkt voor alle UC-patiënten. Persoonlijke triggers identificeren via dagboek is waardevoller dan strikte regels.

Tips die vaak helpen:

• Tijdens remissie: gevarieerd mediterraan, voldoende vezels indien getolereerd
• Tijdens flares: lichter, minder vezelrijk, meer goed verteerbare voeding
• Beperking ultra-bewerkte voeding
• Voldoende eiwit voor herstel
• Vocht en elektrolyten vooral tijdens flares

Stoppen met roken

Een bijzonderheid bij UC: roken lijkt soms juist beschermend tegen UC-flares, en stoppen kan flares veroorzaken. Toch wordt stoppen aanbevolen, de algemene gezondheidsschade van roken weegt zwaarder dan de smalle UC-bescherming. Bespreek dit met je MDL-arts indien je rookt en overweegt te stoppen.

(Bij Crohn is het tegenovergestelde, roken verergert Crohn fors.)

Stress-management

Stress is geen oorzaak van UC, maar kan flares triggeren of klachtenperceptie verergeren. CGT, mindfulness, slaap en sociale steun zijn waardevol.

Beweging

Tijdens remissie: regelmatige matige beweging. Tijdens flares: aanpassen aan wat je verdraagt.

Voedingsdeficiënties

Door bloedverlies en malabsorptie regelmatig anemie en ijzertekort. Vitamine D en B12-status ook checken. Reguliere bloedcontroles bij MDL-team.

Probiotica

Voor UC is er specifieker bewijs dan voor Crohn. Bepaalde multi-stam producten (onder verschillende merknamen verkrijgbaar) zijn onderzocht voor UC-remissie en pouchitis-preventie. Niet routine-aanbevolen voor iedereen, bespreek met MDL-arts.

Risico op darmkanker

Mensen met langdurige uitgebreide UC (meer dan 8-10 jaar) hebben een verhoogd risico op coloncarcinoom. Daarom worden zij regelmatig gemonitord met surveillance-coloscopie, meestal elke 1-3 jaar afhankelijk van risicoprofiel.

Wanneer met spoed contact?

• Hevige bloeding
• Hoge koorts
• Heftige aanhoudende buikpijn
• Heel hoge stoelgangfrequentie (>10/dag) met bloed
• Tekenen van uitdroging of duizeligheid
• Plotselinge sterke uitzetting van buik, kan toxisch megacolon zijn

Wat je vandaag kunt doen

1. Bij bestaande diagnose: betrokken zijn in je behandelteam, vaste contactpersoon (IBD-verpleegkundige) is goud waard
2. Houd een dagboek van klachten, voeding, stress, medicatie-inname
3. Volg bloedcontroles trouw, anemie, deficiënties tijdig oppakken
4. Sluit je aan bij Crohn & Colitis NL voor lotgenotencontact en informatie
5. Plan zwangerschap of grote levensgebeurtenissen in overleg met MDL-arts
6. Volg surveillance-coloscopie bij langdurige uitgebreide UC