Diarree: oorzaken en wat je eraan kunt doen

Diarree, dunne, waterige of frequent voorkomende ontlasting, is iets dat bijna iedereen wel een paar keer per jaar overkomt. Meestal kortdurend en onschuldig, soms een signaal van iets dat aandacht vraagt. Op de Bristol Stoelgang Schaal gaat het om types 6 en 7: zachte gerafelde brokjes of volledig vloeibare stoelgang.

In dit artikel: de meest voorkomende oorzaken, wat je acuut kunt doen, wanneer een arts erbij betrokken moet worden, en hoe je terugkerende klachten gericht aanpakt.

Wat is diarree precies?

Diarree wordt klinisch gedefinieerd als drie of meer dunne tot vloeibare ontlastingen per dag, of een duidelijke afwijking van je normale patroon. Drie typen op basis van duur:

• Acute diarree, minder dan 14 dagen
• Persisterende diarree, 14 tot 30 dagen
• Chronische diarree, langer dan 30 dagen

Acute diarree is meestal infectieus of door iets wat je at; chronische diarree wijst vaak op een onderliggende oorzaak die uitgezocht moet worden.

De meest voorkomende oorzaken

1. Voedselgerelateerde infectie (gastro-enteritis)

Een virus, bacterie of parasiet die je via voedsel of water binnenkrijgt. Norovirus, rotavirus, E. coli, Salmonella en Campylobacter zijn bekende veroorzakers. Typisch: snel ontstaan, vaak met buikkrampen, soms met koorts of overgeven, en duurt enkele dagen.

2. Antibiotica

Antibiotica verstoren je darmflora en kunnen tijdens of na een kuur diarree veroorzaken. Bekend als antibiotica-geassocieerde diarree (AAD). Klachten kunnen weken na de kuur nog terugkomen. Lees meer in darmflora herstellen na antibiotica.

3. Voedselovergevoeligheid of -intolerantie

Lactose-intolerantie, fructose-malabsorptie en gevoeligheid voor specifieke FODMAPs leiden vaak tot dunne stoelgang en winderigheid een paar uur na inname.

4. Prikkelbaredarmsyndroom (PDS)

PDS, vooral het diarree-overheersende subtype (PDS-D), geeft regelmatige episodes van dunne stoelgang, vaak met buikpijn die afneemt na ontlasting.

5. Stress en angst

Acute stress kan binnen minuten tot diarree leiden via de darm-hersen-as. Chronische stress is gerelateerd aan herhaalde episodes.

6. Medicatie

Magnesiumsupplementen, ijzersupplementen, sommige bloeddrukverlagers, NSAID's, metformine en chemotherapie kunnen diarree veroorzaken.

7. Andere medische oorzaken

Coeliakie, inflammatoire darmziekten (Crohn, colitis ulcerosa), schildklierproblemen (hyperthyreoïdie), darminfecties zoals C. difficile, en zeldzamer endocriene tumoren. Deze zijn bij chronische klachten relevant en vragen medisch onderzoek.

Wat je acuut kunt doen

Bij milde, kortdurende diarree (1-3 dagen, geen alarmsignalen):

1. Drink genoeg

Het grootste risico bij diarree is uitdroging, vooral bij ouderen, kinderen en mensen die ook overgeven. Drink kleine slokjes vaak. Bij hevige klachten: oral rehydration solution (ORS) uit de apotheek, of zelfgemaakte oplossing met water, zout en suiker.

2. Eet licht en goed verteerbaar

Vroeger werd het BRAT-dieet (bananen, rijst, appelmoes, toast) aangeraden. Modern advies is genuanceerder: eet wat je verdraagt, maar kies voor:

• Goed verteerbare koolhydraten (gekookte rijst, havermout, geroosterd brood)
• Magere eiwitten (kip, vis)
• Gekookte groente boven rauwe
• Bananen, leveren kalium en zijn licht

Vermijd tijdelijk: zware vette maaltijden, scherpe gerechten, zuivel (als je merkt dat het je triggert), koolzuurhoudende dranken, alcohol en cafeïne.

3. Overweeg een gerichte probioticum

Specifieke stammen, Saccharomyces boulardii CNCM I-745 en Lactobacillus rhamnosus GG, zijn in onderzoek geassocieerd met kortere duur van diarree, vooral bij kinderen en bij antibiotica-geassocieerde diarree.

4. Wees voorzichtig met loperamide

Loperamide (Imodium) remt de darmbeweging. Het kan symptomen verlichten maar is niet in alle gevallen geschikt, bij infecties met koorts of bloedverlies kan het schadelijk zijn. Lees de bijsluiter en overleg bij twijfel met een apotheker.

Wanneer naar de huisarts?

Niet alle diarree is goedaardig. Maak vandaag of morgen een afspraak bij:

• Bloed of slijm in de stoelgang, of zwarte teerachtige ontlasting
• Aanhoudende koorts (>38,5°C) of nachtelijk transpireren
• Hevige buikpijn die niet wegtrekt
• Tekenen van uitdroging: weinig plassen, droge mond, duizeligheid, sufheid
• Diarree langer dan 7 dagen zonder duidelijke verklaring
• Onbedoeld gewichtsverlies of vermoeidheid bij chronische klachten
• Recent terug uit het buitenland met aanhoudende klachten
• Recente antibioticakuur met hevige terugkerende diarree (mogelijk C. difficile)
• Boven het 50e levensjaar met nieuwe aanhoudende klachten
• Familiair voorkomen van darmkanker, IBD of coeliakie

Bij chronische of terugkerende diarree

Als diarree maandenlang blijft terugkomen of niet weggaat, is gericht onderzoek nodig. Wat een huisarts of MDL-arts vaak overweegt:

Wat je vandaag kunt doen

1. Houd 2 weken een dagboek bij, wat eet je, wanneer treedt diarree op? Patronen worden vaak duidelijk.
2. Drink genoeg water, tijdens een aanval kleine slokjes vaak.
3. Beoordeel je medicatie, gebruik je iets dat diarree als bijwerking heeft? Bespreek alternatieven met je arts.
4. Eet rustiger, te snel eten draagt bij aan slecht verteerde voeding en daarmee dunne stoelgang.
5. Doe de darmtest voor een gestructureerd profiel als klachten terugkeren.
6. Bij chronische klachten of alarmsignalen: niet zelf eindeloos experimenteren, naar de huisarts.