Divertikulitis: oorzaken en dieet

Divertikels zijn kleine uitstulpingen in de darmwand, meestal in het laatste deel van de dikke darm (het sigmoïd). Tot ver in de 20e eeuw werden ze nauwelijks gezien; tegenwoordig hebben veel volwassenen boven de 60 ze, vaak zonder klachten. Wanneer een diverticel ontsteekt, spreken we van divertikulitis, een aandoening die acuut pijn, koorts en darmklachten kan geven, en in zeldzame gevallen tot ernstige complicaties leidt.

Dit artikel: het verschil tussen divertikulose en divertikulitis, wie er last van krijgt, hoe behandeling eruit ziet, en welk dieet helpt, vooral het oude advies "geen pitten en zaadjes" is achterhaald.

Belangrijk: divertikulitis vraagt medische beoordeling. Acute hevige buikpijn met koorts is geen moment om zelf met dieet te experimenteren.

Wat zijn divertikels?

Kleine uitstulpingen in de darmwand, meestal 1-2 cm groot. Ze ontstaan op zwakke plekken in de spierwand, vaak waar bloedvaten doorheen lopen.

Twee belangrijke termen:

• Divertikulose: aanwezigheid van divertikels, vaak zonder klachten
• Divertikulitis: ontsteking van een diverticel

De meerderheid van de mensen met divertikels heeft daar geen last van.

Hoe vaak komt het voor?

Divertikulose neemt toe met de leeftijd. Boven de 50 jaar heeft een aanzienlijk deel van de westerse bevolking divertikels; boven de 80 jaar geldt dat voor de meeste mensen. Westerse leefstijl speelt mee: lage vezelinname, weinig beweging, zittend leven. In landen met traditioneel vezelrijk dieet komt divertikulose veel minder voor.

Slechts een minderheid van mensen met divertikels ontwikkelt ooit divertikulitis.

Symptomen, divertikulose vs. divertikulitis

Divertikulose (zonder ontsteking)

Vaak zonder klachten. Soms:

• Lichte buikpijn linksonder
• Veranderend stoelganggedrag
• Mild opgeblazen gevoel

Vaak ontdekt bij toeval tijdens coloscopie voor andere reden.

Divertikulitis (met ontsteking)

Acute en duidelijker symptomen:

• Aanhoudende buikpijn linksonder, typisch
• Koorts
• Misselijkheid, soms overgeven
• Veranderd stoelgangpatroon, soms diarree, soms juist verstopping
• Verhoogde ontstekingsmarkers in bloed
• Soms: bloed bij stoelgang
• Soms: pijn bij plassen (als diverticel druk op blaas geeft)

Mogelijke complicaties

In zeldzame gevallen:

• Abces rondom de ontstoken diverticel
• Perforatie met peritonitis (buikvliesontsteking), medisch noodgeval
• Fistels naar blaas of vagina
• Stricturen door littekenvorming
• Bloeding uit diverticel, soms aanzienlijk

Wie krijgt het?

Risicofactoren voor divertikulitis bij mensen met divertikels:

• Vezelarm dieet
• Weinig beweging
• Overgewicht / obesitas
• Roken
• Leeftijd boven 50
• Bepaalde medicatie: NSAID's, opioïden
• Genetische factoren

Diagnose

Bij vermoeden van acute divertikulitis:

• Anamnese en lichamelijk onderzoek, drukgevoeligheid linksonder
• Bloedonderzoek: ontstekingsmarkers (CRP), wit bloedbeeld
• CT-scan abdomen, gouden standaard voor diagnose en complicaties
• Echografie soms als alternatief
• Geen coloscopie tijdens acute fase, risico op perforatie

Na herstel van acute fase wordt vaak wel een coloscopie gepland om andere oorzaken (zoals coloncarcinoom) uit te sluiten.

Behandeling

Bij milde divertikulitis

• Rust en lichtverteerbaar dieet
• Antibiotica, niet altijd noodzakelijk; recente literatuur wijst dat bij ongecompliceerde divertikulitis antibiotica niet altijd nodig zijn. In overleg met arts.
• Pijnstilling: paracetamol meestal voldoende; NSAID's vermijden
• Behandeling thuis in de meeste gevallen

Bij ernstige divertikulitis

• Ziekenhuisopname
• Intraveneuze antibiotica
• Niets eten tijdelijk, daarna voorzichtige opbouw
• Drainage bij abces
• Operatie bij perforatie of complicaties

Recidiverende divertikulitis

Bij meerdere aanvallen kan electieve operatie (verwijdering van het sigmoïd) overwogen worden. Beslissing samen met MDL-arts en chirurg.

Dieet bij divertikulose en divertikulitis

Tijdens een acute aanval

• Lichtverteerbaar: heldere bouillon, gekookte rijst, pasta zonder saus, geschilde aardappel
• Geleidelijk opbouwen na verbetering
• Veel drinken

Na herstel, preventie van nieuwe aanvallen

Het oude advies "geen pitten, zaadjes, noten of popcorn" is achterhaald. Onderzoek heeft laten zien dat deze voedingsmiddelen het risico op divertikulitis niet verhogen. Sterker: noten en zaden hangen samen met lager risico, waarschijnlijk via vezelinname.

Modern advies voor preventie:

• Vezelrijk dieet, 25-30 gram per dag (zie vezelrijk dieet voor je darmen)
• Vezelvariatie uit verschillende plantaardige bronnen
• Voldoende vocht, 1,5-2 liter water
• Beweging, dagelijks 30 minuten matige beweging
• Beperking rood en bewerkt vlees
• Gewichtsbeheersing
• Niet roken

Vezels rustig opbouwen

Bij divertikulose-patiënten met onregelmatige stoelgang werkt geleidelijk opbouwen het beste, te grote sprongen geven juist klachten.

Wat NIET helpt

• Strikt "anti-divertikel-dieet" zonder pitten/zaden, niet evidence-based
• Aanhoudende laxativa-gebruik bij obstipatie, werk aan onderliggende oorzaak
• NSAID's voor algemeen pijn, bij divertikels riskanter

Wanneer met spoed contact?

• Acute hevige buikpijn met koorts
• Hardnekkig overgeven
• Veel bloed bij stoelgang
• Plotseling sterk opgezette buik met pijn (mogelijk perforatie of obstructie)
• Geen winden meer kunnen laten met buikpijn

Wat je vandaag kunt doen

1. Bij vastgestelde divertikulose: bouw aan vezelrijk dieet en beweging
2. Bij acute klachten (pijn linksonder, koorts): huisarts dezelfde dag
3. Stop met roken als je rookt, relevant voor recidief-risico
4. Beweeg dagelijks, minimaal 30 minuten
5. Geen onnodige NSAID's, paracetamol als eerste keuze pijnstiller
6. Bij eerdere divertikulitis: ken je alarmsignalen voor recidief
7. Doe de darmtest voor algemeen profiel